ବାଲିଆପାଳର ଲାଲମାଟିରେ ପାନର ଇତିହାସ

ଲେଖା: ଦେଵ ତ୍ରିପାଠୀ

ପାନ କଥା ପଡ଼ିଲେ ପାନୁଆଙ୍କ କଥା ନିହାତି ପଡ଼ିବ । ପାନ ପରା ଆମ ଓଡ଼ିଆମିର ପ୍ରତୀକ ! ଓଡ଼ିଆର ଗଉରବ ! ଆଉ ଆମକୁ ଓଡ଼ିଆମି ଶିଖାଇଥିବା ମଣିଷଟି କି ବାଦ ପଡିଥାନ୍ତା ପାନର ପ୍ରଭାବରୁ !

ଆମ ଗୁରୁଦେବ ବ୍ୟାସକବି ଥିଲେ ଜଣେ ପୋଖତ ପାନୁଆ ! ପଣ୍ଡିତ ଗୋଦାବରୀଶ ପରା ଲେଖିଯାଇଛନ୍ତି, ପାନ ନ ଥିଲେ କି ଆମେ ଫକୀରମୋହନଙ୍କୁ ପାଇଥାନ୍ତେ ! ଠିକ କଥା। ସେନାପତିଏ ଶୋଇଲା ବେଳକୁ ତାଙ୍କ ବୋଲକରାଟି ପାନ କେଇଖଣ୍ଡି ଭାଙ୍ଗି ସାଇତିକି ରଖିଦିଏ ବିଛଣା ପାଖରେ । ଖଟ ପାଖରେ ଗୋଟିଏ ବଡ଼ ଟେବୁଲ ଉପରେ ଲଣ୍ଠନ, ବହିପତ୍ର, ଖାତାକାଗଜ, ଦୁଆତ-କଲମ ସହିତ ଭଙ୍ଗାପାନ କେତୋଟି ସାଇତି ରଖାଯାଇଥାଏ । ରାତିରେ ଯଦି ନିଦ ଭାଙ୍ଗେ ଏବଂ ମନକୁ କିଛି ଭାବଧାରା ଜୁଟେ, ସାହିତ୍ୟପିତା ଆମର ଉଠି ଆଗ ଲଣ୍ଠନ ତେଜି ପାନ ଖଣ୍ଡେ କଳରେ ଜାକିବେ, ତା’ ପରେ କଲମଖାତା ଧରିବେ !

ସେନାପତିଙ୍କ ପାନଖିଆ ଅଭ୍ୟାସ ପାଇଁ ସାହିତ୍ୟିକ ତଥା ଶିକ୍ଷାବିଦ ଚନ୍ଦ୍ରମୋହନ ମହାରଣା ସ୍ବଭାବସୁଲଭ ଭଙ୍ଗୀରେ ଥରେ କହିଥିଲେ ତାଙ୍କୁ, ପାନଲତାଟିଏ ଲଗାଇବା ପାଇଁ ! ପାନ ଭର୍ତ୍ତି ପାଟିରେ ଠୋ ଠୋ ହସି ଉଠିଥିଲେ ସେନାପତିଏ ।

ବ୍ରିଟିଶ ବାହିନୀର ଦର୍ପକୁ ଚୁରମାର୍ କରି ବାଲିଆପାଳର ଚାଷୀଗଣ ବାରମ୍ବାର ଗଢ଼ି ତୋଳିଛନ୍ତି ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରାଣପ୍ରିୟ ପାନବରଜକୁ ! ସଳଖି ନେଇଛନ୍ତି ସେମାନଙ୍କ ଆର୍ଥିକ ମେରୁଦଣ୍ଡକୁ ! ଲତାଖଣ୍ଡିକ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଜାତି ଏତେ ଭାବପ୍ରବଣ ତା’ ପାଖରେ ହାରମାନିଛି ବ୍ରିଟିଶ ସରକାରର ଦମ୍ଭିଲାପଣ !

ବାଲିଆପାଳର ବିଦ୍ରୋହୀମାଟିର ପାନଚାଷୀଙ୍କ ସଂଗ୍ରାମର ବାର୍ତ୍ତା କିନ୍ତୁ ହଜିଯାଇଛି ସମୟ ସୁଅରେ ! ନିଜର ଅଧିକାର ପାଇଁ, ମା’ ପାଇଁ ଲଢ଼ି ଲଢ଼ି ଜୀବନକୁ ବାଜି ଲଗାଇ ସେଇ ସଂସ୍କୃତିର ମହାଦ୍ରୁମଟିକୁ ବଞ୍ଚାଇ ରଖିବା ନିମନ୍ତେ ବାଲିଆପାଳର ପାନଚାଷୀମାନଙ୍କର ତ୍ୟାଗପୂତ କାହାଣୀ ନା ଆକର୍ଷି ପାରିଛି ଏ ମାଟିର ସଂସ୍କୃତି ଗବେଷକଙ୍କୁ ଅବା ଐତିହାସିକମାନଙ୍କୁ !

ସ୍ବାଧୀନ ଭାରତର ସରକାର ପାଇଁ ମଧ୍ୟ କମ୍ କଷ୍ଟ ସହିନାହାଁନ୍ତି ବାଲିଆପାଳର ପାନଚାଷୀ ! କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ଘାଟୀର ସ୍ଥାପନା କାଳରେ ପରିବେଶପ୍ରେମୀ, ସ୍ବେଚ୍ଛାସେବୀ, ସାମାଜିକ କର୍ମୀ ଅବା ରାଜନେତାଙ୍କର ଭାଷଣବାଜିରେ ଚଳଚଞ୍ଚଳ ହୋଇ ଉଠିଥିଲା ବାଲିଆପାଳ ! କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ବିରୋଧୀ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଲାଭବାନ ହୋଇଥିଲେ ସଭିଏଁ ! ହେଲେ ପାନଚାଷୀଙ୍କ ଦୁଃଖ ଅବା କିଏ ଦେଖି ପାରିଥିଲା ? କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ପରୀକ୍ଷଣ ପରେ ପରେ ମାଟି ଓ ପାଣି ପ୍ରଭାବିତ ହେବା କାରଣରୁ ପାନଚାଷ ହୋଇ ଚାଲିଲା ବହୁଳ ଭାବେ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ !

ବାଲିଆପାଳର ପ୍ରଦୂଷିତ ମାଟିରେ ପାନର କଡ଼ମା ବା ଚାରା ବା ପୁଆ ହୋଇପଡ଼ିଲା ଚାଷୀଙ୍କ ପାଇଁ କ୍ଷତିକାରୀ ! ଅନନ୍ୟୋପାୟ ହୋଇ ଚିରଶତ୍ରୁ ବଙ୍ଗାଳି ଚାଷୀମାନଙ୍କ ଉପରେ କଡ଼ମା ପାଇଁ ନିର୍ଭର କରିବାରୁ ସେଇ ଧୂର୍ତ୍ତ ଚାଷୀ/ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ବାଲିଆପାଳର ଓଡ଼ିଆ ଚାଷୀମାନଙ୍କୁ ଶୋଷଣ କରିବାକୁ ବାଟ ଖୋଜିଲେ !

ଉପଯୁକ୍ତ ମୂଲ୍ୟରେ କଡ଼ମା ନ ପାଇବା, ସରକାରୀ ଉଦାସୀନତା, ଲୋକଙ୍କ ଚାହିଦାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଇତ୍ୟାଦି ବହୁବିଧ କାରଣରୁ ବାଲିଆପାଳର ପାନଚାଷୀ ଧୀରେ ଧୀରେ ପାନଚାଷରୁ ବିରତ ହେଲେ ! ଗଞ୍ଜାମ ପରି ଶେଷରେ ସେଇ ଚଳମାନ ସବୁଜ ସଂସ୍କୃତି ଦିନେ ଧରାଶାୟୀ ହେଲା !

ବାଲିଆପାଳ ଅଞ୍ଚଳର ପାନଚାଷୀ ପାନ ସହିତ ଗୁଆ, ନଡ଼ିଆ, କାଜୁ ବାଦାମ, ଚିନାବାଦାମ, ମସିଣା, ସପକାଠି ଇତ୍ୟାଦିର ଚାଷ ଓ ବ୍ୟବସାୟ କରୁଥିଲେ ! ପାନକୁ ନେଇ ଆମଚୁଆ ଗ୍ରାମରେ ଏକଦା ବସୁଥିଲା ଏକ ସ୍ବତନ୍ତ୍ର ତଥା ବିଶାଳ ସାପ୍ତାହିକ ହାଟ ! ପାନର ସୁବିସ୍ତୃତ ବିପଣି ଗୁଡ଼ିକରେ ମଧ୍ୟ ବିକ୍ରୟ ହେଉଥିଲା ହରେକ କିସମର ପାନ ମସଲା, ଖୁଆ, ଚୁନ, ନଡ଼ିଆ, ତେନ୍ତୁଳି, ବାଦାମ, ଖଜୁରୀଗୁଡ, ତାଳଗୁଡ ଇତ୍ୟାଦି !

ଏବେ ଅବଶ୍ୟ ସେସବୁ ସପନ ! ବାଲେଶ୍ଵର ମାଟିରେ ବ୍ୟାସକବିଙ୍କ ପରି ପୋଖତ ପାନୁଆ ନାହାଁନ୍ତି କି ବାଲେଶ୍ଵରୀ ପାନର ମହକ ଆଉ ନାହିଁ !

ବାଲିଆପାଳର ସେ ବିଦ୍ରୋହୀ ମାଟିର ରଙ୍ଗ ବି ଆଜି ଫିକା ସତରେ !