ଗଞ୍ଜାମ (ଆଧୁନିକ କନ୍ଧମାଳ) ଜିଲ୍ଲାରୁ ବିଶ୍ଵନାଥ ଖୁଣ୍ଟିଆଙ୍କ ବିଲଙ୍କା ରାମାୟଣ ଆଧାରରେ ଗଢିଉଠିଥିବା ରାମଲୀଳା ମଧ୍ୟ କଟକ ସହରରେ ତିନି ଶତାବ୍ଦୀ ତଳୁ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା, ମୁଖ୍ୟତଃ ସହରର ଶତାଧିକ ଭାଗବତ ଗାଦିଗୁଡ଼ିକର ପୃଷ୍ଠପୋଷକତାରେ । ଏହି ଲୋକନୃତ୍ୟର ମୂଳପିଣ୍ଡକୁ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରଖି ସମୟାନୁସାରେ ନୂତନତ୍ବ ପ୍ରଚଳନ କରି ସ୍ଵାଧୀନୋତ୍ତର ଓଡ଼ିଶାରେ ଏହାକୁ ଲୋକାଭିମୁଖୀ କରିବା ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ଅଣ୍ଟା ଭିଡିଥିଲେ ଗୁରୁ ବିଶ୍ୱନାଥ ଦାଶ ।
କେଉଁଠି କେଉଁଠି ରାମଲୀଳାରେ ମହିଳାମାନେ ଅଭିନୟ କରୁଥିଲେ ହେଁ କଟକରେ ମହିଳାମାନେ ପୁରୁଷ ଭୂମିକାରେ ଅଭିନୟ କରିବା ବଳବତ୍ତର ରହିଛି । ଆଧୁନିକତାର ଦ୍ଵାହି ଦେଇ ଏଠାକାର ରାମଲୀଳାରେ ଆଧୁନିକ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର ହୁଏନା । ଲଙ୍କପତିଙ୍କ ଦର୍ପ, ହନୁମାନଙ୍କ ବୀରଠାଣିହେଉ କି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଶକ୍ତି ଭେଦରେ ଶୋକାକୁଳ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ହେଉ ସବୁ ପାଇଁ କେବଳ ମୃଦଙ୍ଗ ଓ ଝାଞ୍ଜ । ରାମାୟଣର ରସ ଓ ଆବେଦନ କି ଫୁଟିପାରେ ଆଧୁନିକ ବାଦ୍ୟରେ !
ରାମଲୀଳାକୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ କରିବା ପାଇଁ ଆଧୁନିକ ବୈଷୟିକ କୌଶଳ ପାଇଁ ଯୁବକମାନଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ରାମଲୀଳାର ମୂଳଧାରା, ସଙ୍ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ ସବୁ କିଛି ସେମିତି ରହିଛି । ତେବେ ଚିରାଚରିତ ଭାବେ ରାମାୟଣର ମୁଖ୍ୟ ଚରିତ୍ର ଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ଅନାଲୋଚିତ ଚରିତ୍ର ମାନଙ୍କର ଜୀବନର ଆଦର୍ଶ, ତ୍ୟାଗ, ସାଧନାର କାହାଣୀ ପରଷିଦିଅନ୍ତି ଗୁରୁ ବିଶ୍ୱନାଥ ଦାଶ । ଭାଗବତ ଟୁଙ୍ଗିରେ ଭାଗବତ ପାଠ ସରି ପ୍ରସାଦ ସେବନ ସରୁ ନ ସରୁଣୁ ଗଣେଶ ଓ ସରସ୍ବତୀଙ୍କ ବନ୍ଦନାରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଅନନ୍ୟ ରାମଲୀଳାରେ ରାମଜନ୍ମଠାରୁ ଅଭିଷେକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ସଂସ୍କୃତ ପଦ୍ୟ ଗାନ ହୋଇ ଲୀଳା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ଗୁରୁଙ୍କ ରଚିତ ଲୀଳାଗୁଡିକରେ ବିଶ୍ୱପ୍ରେମର ମାଧୁର୍ଯ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ବାରି ହୋଇପଡେ ।
ସହରରେ ସେଇ ଭାଗବତଗାଦି ଅଛି ! ସେଇ ରାମଲୀଳା ଅଛି ! ସହରର ଧାର୍ମିକ ଜନତାଙ୍କ ଜୀବନକୁ ଜଞ୍ଜାଳର ଅଗ୍ନିବେଦୀରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଚାଲିଛି ! ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ତ୍ୟାଗ ହେଉ ଅବା ହନୁମାନଙ୍କ ଭକ୍ତିରସ, ଅବା ତରଣୀସେନଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଦାହ ସେସବୁର ଚେତନା ହିଁ ଜୀବନକୁ ରସୋତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରିଚାଲିଛି ! ଗୁରୁ ବିଶ୍ୱନାଥ ଦାଶ ଆଜି ନାହାନ୍ତି ସତ ! ବସ୍ତୁବାଦୀ ଜୀବନରେ ଆଜି ତାଙ୍କ ରାମଲୀଳା ହିଁ ଯୋଗାଇଚାଲିଛି ଜୀବନର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅନୁଭବ ! ମନରେ ଭରିପାରୁଛି ସଂହତି ଓ ସମନ୍ୱୟର ଭାବ ! ଏକାଧିକ ସାହି ମଧ୍ୟରେ ସହାବସ୍ଥାନ ରକ୍ଷାପୂର୍ବକ ଜାତିଧର୍ମ ନିର୍ବିଶେଷରେ ଗୁରୁଙ୍କ ରାମଲୀଳା ସଭିଙ୍କୁ ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମହିମାର ଗାଥା ଶୁଣାଇଚାଲିଛି !